Travmatik bir olaydan sonra yetişkinler çoğu zaman hayatın normale döndüğünü düşünür. Günler geçer, gündem değişir, ev yeniden sakinleşir. Ancak çocuklar için zaman her zaman böyle ilerlemez. Olay bitmiş olsa bile, çocuğun bedeni ve zihni hala yaşanan anın etkisinde kalabilir.

Çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), çocuğun çok korkutucu ya da sarsıcı bir olaydan sonra uzun süre toparlanamaması durumudur. Travma her zaman büyük felaketlerin ardından ortaya çıkmaz. Çocuk için baş etmekte zorlandığı, anlamlandıramadığı her yaşantı travmatik olabilir.

Deprem, yangın, kaza gibi ani olayların yanı sıra; fiziksel ya da duygusal istismar, şiddete tanık olma, yakın birini kaybetme ve aile içi yoğun çatışmalar da çocuk ruhunda derin izler bırakabilir. Bu yaşantıların ortak noktası, çocuğun kendini güvende hissetmemesidir.

Her çocuk travmaya aynı şekilde tepki vermez.
Bazı çocuklar içine kapanır, sessizleşir.
Bazıları ise taşar :zorlanır ve çevresini zorlar.

Ama her iki tepki de aynı şeyi söyler:
“Başımdan geçen şeyle tek başıma baş edemiyorum.”

Bu noktada şunu bilmek önemlidir: Travma yaşayan bir çocuk “zor” değildir; zorlanan bir çocuktur. Yapılması gereken, çocuğun yeniden güven duygusu inşa etmesine destek olmaktır.

Çocuğun duygusunu kabul etmek iyileşmenin ilk adımıdır.
“Bir şey yok”, “geçti artık” demek yerine, çocuğun hissettiğinin gerçek olduğunu fark etmek gerekir. Anlaşıldığını hissetmek, çocuğun yükünü hafifletir.

Zorlamadan dinlemek önemlidir. Anlatmak istemiyorsa buna saygı duyulmalıdır. Konuşmaya hazır olduğunda, onu yargılamadan dinleyecek birinin varlığını bilmesi yeterlidir.

Günlük rutini korumak da güven duygusunu destekler. Uyku saatleri, yemek düzeni ve okul hayatının devam etmesi çocuğa “hayat sürüyor ve ben güvendeyim” mesajı verir.

Çocuğun güvende olduğunu hissetmesi için sözlerden çok tutarlılık önemlidir. Öngörülebilir bir ortam, çocuğun kaygısını azaltır.

Davranışların ardındaki ihtiyacı görmek gerekir. Öfke, ağlama ya da geri çekilme birer sorun değil; çocuğun yardım çağrısıdır.

Belirtiler uzun sürüyor ya da günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyorsa, bir çocuk psikoloğundan destek almak çocuğun yükünü hafifletir ve iyileşme sürecini güçlendirir.

Unutulmamalıdır ki travma, çocukta yalnızca bir anı değildir.
İyileşme, çocuğun kendini güvende ve anlaşılmış hissettiği ilişkiler içinde başlar.

Aileler Ne Yapmalı?

Travma yaşayan bir çocuk için en iyileştirici unsur, yanında sakin, tutarlı ve anlayan bir yetişkinin varlığıdır. Ailelerin yaklaşımı, çocuğun yaşadığı deneyimi nasıl taşıyacağını doğrudan etkiler.
Duyguyu küçümsemeyin, kabul edin.
“Korkacak bir şey yok” yerine, “Korkmuş olman çok anlaşılır” demek güven duygusunu güçlendirir.
Zorlamadan dinleyin.
Anlatmak istemiyorsa ısrar etmeyin. Konuşmaya hazır olduğunda yargılanmayacağını bilmesi yeterlidir.
Günlük düzeni koruyun.
Uyku, yemek ve okul saatlerinin mümkün olduğunca aynı kalması, çocuğa hayatın kontrol edilebilir olduğu hissini verir.
Güveni davranışlarla inşa edin.
Tutarlı olmak, verilen sözleri tutmak ve öngörülebilir bir ortam sunmak kaygıyı azaltır.
Davranışa değil, ihtiyaca odaklanın.
Öfke, içe kapanma ya da ağlama bir problem değil :yardım isteme biçimidir.
Kendi kaygınızın farkında olun.
Çocuklar, yetişkinlerin duygularını hızla hisseder. Sakinlik, çocuğun da sakinleşmesine yardımcı olur.
Gerekirse profesyonel destek alın.
Belirtiler uzun sürüyorsa ya da günlük yaşamı etkiliyorsa, bir çocuk psikoloğundan yardım almak koruyucu ve iyileştiricidir.

Unutmayalım: Travma yaşayan bir çocuk için en güçlü iyileştirici etken, yalnız olmadığını hissetmektir.
Aile, bu duygunun en temel kaynağıdır.