Parçalar Güzel Olabilir, Ama Yüz Çirkin Çıkar

Eskilerin meşhur Divan şiirlerini bilirsiniz; hani o sevgilinin gözünü, kaşını, dudağını ballandıra ballandıra anlatan şiirler... Şair başlar anlatmaya: "Gözü şöyle ahu gibi, kaşı keman gibi, dudağı kiraz gibi..." Her bir parça tek başına bakınca kusursuzdur. Ama gelin görün ki, bir ressam alıp bu tarifleri yan yana çizse ortaya dünya güzeli bir kadın değil, her yeri ayrı oynayan, oranları şaşmış, korkutucu bir tip çıkar. Neden mi? Çünkü her parçayı "en iyisi" olsun diye abartmış ama o parçaların bir yüzün üzerinde nasıl duracağını, birbirine yakışıp yakışmayacağını unutmuştur.

Sistem Teorisi: Parça Değil, İşleyiş Önemlidir

Aslında bu durum sadece şiirde değil, hayatın her yerinde geçerli. Bilim insanları buna "Sistem Teorisi" diyor. Yani bir şeyi "bütün" yapan şey, onu oluşturan parçaların tek başına ne kadar kaliteli olduğu değil, o parçaların birbiriyle nasıl anlaştığıdır.

Şöyle düşünün: Elinizde dünyanın en lüks makam arabasının koltuğu, dev bir kamyonun motoru, bir yarış arabasının lastiği ve küçücük bir bisikletin direksiyonu var. Hepsi kendi alanında "bir numara" olabilir. Ama bunları birleştirip bir araba yapmaya kalkarsanız, o araç yerinden bile kıpırdamaz. Parçalar birbirine küser, uyum biter, sistem çöker.

Kopyala-Yapıştır Toplumlar ve Evler İçin Neden Çalışmaz?

Toplum olarak bazen biz de bu hataya düşüyoruz. Bakıyoruz Avrupa’da ya da uzak bir ülkede bir eğitim sistemi tıkır tıkır işliyor ya da bir kanun herkesi memnun ediyor. Hemen "Aynısını alıp biz de uygulayalım," diyoruz. Ama unutuyoruz ki; o sistem o toplumun kumaşına göre dikilmiş bir elbise.

Bizim insanımızın kültürü, aile yapısı, huyu suyu farklı. Başkasının bahçesinde harika meyve veren bir ağacı söküp kendi toprağımıza diktiğimizde, toprak yabancı gelirse o ağaç kurur. Çünkü sistem sadece kurallardan değil, o kuralların içinde nefes aldığı insandan ve kültürden oluşur. Eğer parçalar (kurallar) bütüne (topluma) uyum sağlamazsa, en modern kanun bile kağıt üzerinde bir ölü gibi kalır.

Bu kural evimizin içinde bile geçerli. Komşunun çocuğuyla kurduğu disiplin veya iletişim tarzı gıptayla bakılacak kadar iyi olabilir. Ama "Onlar yaptı oldu, biz de yapalım," dediğinizde evde savaş çıkabilir. Çünkü her ailenin kendi iç dengesi, her çocuğun ayrı bir karakteri vardır. Birine iyi gelen ilaç, diğerine zehir olabilir.

En İyiler Değil, En Uyumlu Olan Kazanır

Güzellik de başarı da "en iyileri" yan yana dizmekle olmaz. En iyi parçaları toplamak bizi zirveye taşımaz; bizi birbirine en iyi yakışan parçalar başarıya götürür.

Divan şairi her ne kadar parçayı övse de, hayat bize şunu fısıldıyor: Başkasının mükemmelini taklit etmek yerine, kendi yapımıza, kendi karakterimize uygun olanı bulup onu güzelleştirmeliyiz.  Bir saatin doğru çalışmasını sağlayan, içindeki altın çarklar değil; o çarkların birbirleriyle uyum içinde dönerek zamanı doğru göstermesidir.