HOŞGÖRÜNÜN DİYARI MARDİN,

Milattan yaklaşık beş yüzyıl önce, İlk Çağ Yunanistan’ında “Sofist” adı verilen filozoflar vardı. O dönemde okullar yaygın olmadığı için bu filozoflar şehir şehir dolaşarak zengin ailelerin çocuklarına ücret karşılığında eğitim veriyorlardı. Bu gezgin filozoflar, farklı toplumları tanıdıkça her toplumun kendine özgü değerleri, gerçekleri ve kültürü olduğunu fark ettiler.

 

Bu gözlemlerden yola çıkarak şu sonuca ulaştılar: Hakikat ya da doğru sabit değildir; kişiden kişiye, kültürden kültüre, zamandan zamana değişebilir. Sofistlerden Protagoras’ın “İnsan her şeyin ölçüsüdür” sözü de bu anlayışı özetler. Bu düşünceye göre, herkes kendi doğrusunu yaşamalı; hiç kimse kendi doğrusunu mutlak kabul ederek başkasının doğrusunu küçümsememelidir. Aksi halde güçlü olanın doğrusu baskın hale gelir ve diğer doğrular yok sayılır.

 

Aslında bu anlayış, günümüz demokrasisinin de temelini oluşturur. Demokrasi yalnızca halkın kendini yönetmesi değil, aynı zamanda farklılıkların bir arada yaşamasıdır. Çünkü farklılıklar bir zenginliktir.

 

Bu felsefi örneği vermemin nedeni, yaşadığım yer olan Mardin’dir. Bu yazıyı yazmama vesile olan ise bugünlerde Mardin ve çevresinde yaşayan farklı inançlara sahip toplumların bayramlarının aynı döneme denk gelmesidir. Bu vesileyle Süryani halkının Paskalya Bayramı’nı ve Ezidi halkının kutsal “Çarşema Sor” (Kızıl Çarşamba) bayramını kutluyorum.

 

Mardin’in tarihi son derece köklüdür. Dünyada, bu kadar çok medeniyete ev sahipliği yapmış nadir şehirlerden biridir. Medler, Mitanniler, Asurlular, Romalılar, Persler, Araplar ve Türkler bu topraklarda hüküm sürmüştür. Bu büyük medeniyetlerin mirasçıları olan Kürtler, Türkler, Süryaniler, Ezidiler, Araplar, Ermeniler ve Yahudiler yüzyıllar boyunca bu coğrafyada birlikte yaşamıştır.

 

Osmanlı dönemine kadar, bu çok kültürlü yapı belirli ölçülerde korunmuştur. Ancak Fransız İhtilali ile birlikte dünyada yayılan milliyetçilik akımı, “tek millet, tek kültür” anlayışını güçlendirmiş ve birçok farklılık zamanla yok edilmeye başlanmıştır.

 

Günümüzde ise Mardin, çok dilli ve çok dinli yapısıyla hoşgörünün merkezi olarak tanıtılmaktadır. Nusaybin, Midyat ve Mardin’in tarihi dokusuna baktığımızda bu çok kültürlü yapının izlerini açıkça görmek mümkündür. Ancak bu mirası yalnızca turizm ve ekonomik çıkar için kullanmak doğru değildir.

 

Eğer Mardin’i gerçekten seviyorsak, onun tarihine yakışır şekilde davranmalıyız. Farklılıklara saygı duymalı, hoşgörüyü içselleştirmeliyiz. Hoşgörüyü bir çıkar aracı değil, ahlaki ve insani bir değer olarak görmeliyiz.

 

Şehirlerin bir ruhu olduğuna inanıyorum. Nusaybin’in de bu ruhu, binlerce yıl boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmasından gelir. Bu şehirde yaşayan ya da buraya gelen insanlar, bu kültürel zenginlikten etkilenir ve zamanla daha geniş bir bakış açısı kazanır.

 

1990’lı yıllarda yaşanan acılar nedeniyle Nusaybin’den Avrupa’ya ve Türkiye’nin batısına göç eden insanlar, farklı kültürlerle karşılaşarak yeni deneyimler edinmiş ve bu durum onların düşünce dünyasını etkilemiştir. Bu etkileşim her zaman olumlu olmayabilir; yaşanan olumsuzluklar da insanları farklı yönlerde etkileyebilir. Ancak yine de bu karşılaşmalar, toplumların birbirini anlaması açısından önemlidir.

 

Sonuç olarak, Mardin ve Nusaybin’in sahip olduğu bu değerleri korumak zorundayız. Hoşgörüyle övünüyorsak, buna uygun davranmalıyız. Farklılıkları bir tehdit değil, bir zenginlik olarak görmeliyiz.

 

Kuran-ı Kerim’de de bu anlayışı destekleyen bir ayet bulunmaktadır: “Sizi farklı halklar ve kabileler olarak yarattık ki birbirinizi tanıyasınız.” Bu ifade, farklılıkların bir ayrışma nedeni değil, bir tanışma ve kaynaşma vesilesi olduğunu açıkça ortaya koyar.

 

Kimse kendi doğrusunu zorla başkasına dayatmamalıdır. Yargılamak insanın değil, Allah’ın işidir. Bizim görevimiz, kendi değerlerimize sahip çıkarken başkalarının değerlerine de saygı duymaktır.

 

Aksi halde hoşgörüsüzlük, çatışma ve ayrışma kaçınılmaz olur. Bu da Mardin gibi bir şehrin ruhuna zarar verir. Mardin’i gerçekten yaşatmak istiyorsak; yöneticiler, üniversiteler ve ilgili kurumlar birlikte hareket etmeli; seminerler, paneller, festivaller ve kültürel etkinliklerle toplumu bilinçlendirmelidir.

 

Örneğin, dünyanın ilk üniversitelerinden biri olarak kabul edilen Nusaybin Okulu’nun mirası daha fazla tanıtılmalı; bu okulun önemli isimlerinden Mor Efrem gibi değerler dünyaya anlatılmalıdır. Bu tür çalışmalar, gençlerin daha bilinçli yetişmesine katkı sağlar ve onları olumsuz alışkanlıklardan uzak tutar.

 

Mardin’e sahip çıkmak, aslında insanlığa sahip çıkmaktır.

 

Eğitimci – Sosyolog
Ahmet DAĞAR