Küresel Isınma ve Olası Sonuçları

Değerli okurlar, küresel ısınma, dünyanın yüzeyine yakın ortamlarda sıcaklığın kademeli olarak artması olgusu olarak tanımlanıyor. Bilim insanları yıllardır dünyanın sıcaklığının sürekli olarak arttığı gerçeğini destekleyen veriler tespit edip bu verileri kamuoyunun bilgisine sunuyor; fakat buna rağmen bu olguyu reddeden ve görmezden gelen birçok devletin bu büyük tehlikeyi göz ardı ettikleri görülmektedir.

Fosil yakıtlarının kullanımına bağlı olarak karbon salınımı ve sera gazı salınımı olmak üzere başta küresel ısınma ve çeşitli çevre sorunlarına neden olunmaktadır. Fosil yakıtlar; petrol, kömür ve doğal gaz olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Bu yakıtların kullanımı sonucunda atmosfere insan sağlığını tehdit eden ve küresel ısınmaya yol açan emisyonlar salınmaktadır. Bu çevre sorunları son yıllarda giderek artmakta; gerek insan yaşamı gerekse diğer canlıların yaşamı tehlikeye girmektedir.

Sanayi devrimi ile başlayan fosil yakıtlara bağlı sanayileşmeyle dünyamızda küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi, sera gazı salınımının artması, hava ve suyun kirlenmesi gibi çevre kirliliğine neden olduğu ve bu vesileyle çeşitli çevresel sorunların ortaya çıktığı görülmektedir. Sanayi devrimi sonrasında ekonomik anlamda her ne kadar toplumun refah düzeylerinde önemli artışlar olmuşsa da çevresel sorunlar da aynı oranda artmıştır.

Fosil yakıtlar yandıklarında açığa bazı sera gazları çıkmaktadır. Bu gazların çevreye verdikleri zararın temel nedeni, açığa çıkan sera gazı içerisinde bulunan karbondioksit gazının atmosferdeki yoğunluğunun artmasıdır. Bunun neticesinde doğal denge içerisinde atmosferde yer alan karbondioksit gazı belirli bir yoğunlukta kalmalıdır. Karbon gazı salınımları sera etkisine, sera etkisi küresel ısınmaya, küresel ısınma ise iklim değişikliğine neden olmaktadır.

Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi, 3-14 Temmuz 1992 tarihleri arasında hazırlanmıştır. Ulaşılmak istenen nihai amaç ise Sözleşme’nin 2. maddesinde açıklanmıştır. Bu madde, “Sözleşmenin ilgili hükümlerine göre, atmosferdeki sera gazı birikimlerini iklim sistemi üzerindeki tehlikeli insan kaynaklı etkiyi önleyecek bir düzeyde tutmayı başarmak” olarak tanımlanmıştır. Sözü edilen Sözleşme, Türkiye’nin de içinde yer aldığı 194 ülke tarafından imzalanmıştır. Sözleşmeyi imzalayan ülkelere bazı yükümlülükler öngörülmüştür. Her ülke belirli oranlarda iklim değişikliğine sebebiyet veren sera gazı salımı gerçekleştirse de taraf ülkelerin sera gazlarını salma yoğunlukları farklılık göstermektedir.

Türkiye’de karbon salımı hususunda çeşitli önlemler alındığı görülmektedir. Yeterli mi? Hayır, yetersizdir! Bununla ilgili olarak karbon salımını önlemeye hizmet eden çeşitli vergiler ve harçlar mevcuttur. Bunlar; motorlu taşıtlar vergisi, temizlik vergisi, özel temizlik vergisi ve katı atık vergisi olarak örneklendirilebilir. Bu vergiler ve harçlar dolaylı olarak her ne kadar karbon ve sera gazlarının çevreye verilen zararını azaltmada etkili olsa da birinci amaçlarının hazineye gelir sağlamak olduğu görülmektedir. Karbon gazı salımına sebep olan fosil yakıtların ve bu yakıtlardan çıkan karbonun oranı doğru tespit edilmelidir. Alınacak vergi, karbon salımı oranı arttıkça artmalıdır. “Kirleten öder” ilkesi çerçevesinde karbon vergisi, çevre kirliliğinin önlenmesi açısından her türlü adımın atılmasını gerektirmektedir. Daha az karbon salımına dayanan üretim yapmak maliyetli bir süreçtir. Devlet, vergi düzenlemesinin öncesinde çeşitli sektörlere belirli bir süre teşvik ve yardımlarda bulunmalıdır. Bu yapıldığı takdirde sera gazı ile mücadele ve kalkınma da kolaylaşacaktır. Türkiye olarak alınan vergiler ve harçlar, halka yansıyan maliyetleri yumuşatmalı ve elde edilen gelirler de temiz bir çevre için kullanılmalıdır.

Küresel ısınmanın sonuçları ve etkileri şu şekilde özetlenebilir:

• Hava Durumu Değişiklikleri: Küresel ısınma, iklim sisteminde önemli değişikliklere neden olur. Sıcaklık artışı, daha sıcak yaz ayları, daha uzun ve daha sıcak dönemler anlamına gelir. Zaman zaman sıcaklıkların 50 santigrat dereceyi geçtiği görülmektedir. Aynı zamanda, daha sık ve şiddetli hava olayları, özellikle fırtınalar, kasırgalar ve seller gibi doğal afetlerin meydana gelme olasılığını artırır.
• Deniz Seviyesi Yükselmesi: Küresel ısınma, buzulların erimesine ve deniz seviyelerinin yükselmesine yol açar. Bu durum, kıyı bölgelerindeki yerleşim alanlarını ve ekosistemleri tehdit eder. Deniz seviyesindeki yükselme, tuzlu suyun tatlı su kaynaklarına sızmasına ve içme suyu kaynaklarının tuzlanmasına neden olabilir.
• Ekosistem Bozulması: Sıcaklık artışı, bitki ve hayvan türlerinin dağılımını etkiler. Bazı türler iklim değişikliğine uyum sağlamak için yeni bölgelere göç ederken diğerleri yaşam alanlarını kaybedebilir. Bu durum biyolojik çeşitlilik kaybına ve ekosistemlerin dengesinin bozulmasına yol açar.
• Tarımsal Verimde Azalma: Yüksek sıcaklıklar ve değişen yağış desenleri, tarımsal üretim üzerinde olumsuz etkiler yaratır. Kuraklık, su kaynaklarının azalması, tarımsal hastalıkların yayılması gibi etkiler, tarım üretimini olumsuz etkileyebilir. Bu durum, gıda güvenliği konusunda ciddi tehditler oluşturabilir.
• Su Kaynaklarının Azalması: Küresel ısınma, su döngüsünü etkiler ve su kaynaklarının azalmasına yol açar. Sıcaklıktaki artış, suyun daha fazla buharlaşmasına ve yağışların azalmasına neden olabilir. Kuraklık, su kaynaklarının azalması ve içme suyu temininde sorunlar yaşanması gibi sonuçlarla karşılaşılabilir.
• Sağlık Sorunları: Yüksek sıcaklıklar ve değişen iklim koşulları, insan sağlığını olumsuz etkiler. Artan sıcaklık, sıcak çarpmalarının riskini artırır. Ayrıca, artan hava kirliliği, solunum yolu hastalıklarının ve alerjik reaksiyonların yayılmasına neden olmaktadır.

Köşenin Sözü:

“Küresel ısınma sağlığımızı, ekonomimizi, doğal kaynaklarımızı ve çocuklarımızın geleceğini tehdit ediyor. Harekete geçmemiz gerektiği açık.” (Eliot Spitzer)

Abdulbaki Akbal

S.M. Mali Müşavir - Bağımsız Denetçi