Türkiye’de Hukukun Üstünlüğü Endeksine Bir Bakış

Değerli okurlarım, bugünkü yazımda Türkiye’nin “Dünya Hukukun Üstünlüğü Endeksi” durumuna bir göz atmak istiyorum. Malumunuz her yıl The World Justice Project (WJP) her yıl Hukukun Üstünlüğü Endeksi’ni yayınlıyor. Şu sonuçlar elde edilmiş bu sonuçları sizinle paylaşmak istedim.

2025 Dünya Hukukun Üstünlüğü Endeksi sonuçları Türkiye için açık bir uyarı niteliğindedir. Son on yılda yaşanan gerileme, hukuki normların uygulanmasında ciddi sorunlar olduğunu göstermektedir. Devlet organları arasında yetki ve sorumluluk dengesi, bağımsız yargı, temel haklara saygı gibi unsurların güçlendirilmesi, hukukun üstünlüğüne dönük çabaların merkezinde olmalıdır. Bu yönde yapılacak reformlar, hem uluslararası normlarla uyumun artmasını sağlayacak hem de vatandaşların hak temelli beklentilerini karşılayacaktır.

2025 Dünya Hukukun Üstünlüğü Endeksi, 143 ülke arasında Türkiye’yi 118.sırada göstermektedir. Türkiye bir önceki yıl 117. sırada yer alırken, bu yıl bir basamak daha gerilemiştir. Endekste verilen skor 0,41’dir; bu da son on yılın en düşük seviyelerinden biridir. Dünya Hukuk Endeksi’nde ilk sıralarda; Danimarka, Finlandiya, İsveç ve Almanya olduğu görülmektedir.  Son sıralarda ise 142. Venezuela, 141.Kambuçya, 140. Afganistan, 139.Haiti ve 138.Myanmar devleti olduğu, Nijerya, Lübnan, ve Beyaz Rusya Türkiye’den daha iyi durumda olduğu sonucu görülmektedir.

Endeksin temel amacı, ülkelerin hukuk alanındaki güçlü ve  zayıf noktalarını göstererek hukukun üstünlüğü ilkesinin gelişmesine ön ayak olmak. Bu bağlamda endeksin hedef kitlesi politika yapıcılarından akademisyenlere, vatandaşlardan hukukçulara kadar oldukça geniş bir kapsamda niteleniyor. Ülkelerin hukukun üstünlüğü ilkesine bağlılığını ölçmede kriter olarak alınan ana başlıklar ise hükümet yetkililerinin kısıtlanması, yolsuzlukların önlenmesi yönetimde şeffaflık, temel haklar, nizam, güvenlik idari yaptırımlar, adil hukuk ve cezai adalet. Endekste yer alan ülkeler, 0 ile 1 puan aralığında değerlendirilirken puan 1’e yaklaştıkça söz konusu ülkenin hukukun üstünlüğü ilkesine olan bağlılığı da artıyor.

Hukukun üstünlüğü, bir ülkenin demokratik gelişmişlik düzeyinin ve vatandaşların temel haklarına erişiminin temel göstergesidir. Türkiye’de yaşanan gerileme demokratik denetim mekanizmalarının zayıfladığını, yürütmenin kontrol sistemlerinin etkinliğinin azaldığını ve genel olarak vatandaşların adil yargılanma ve temel özgürlüklere erişiminde engeller olduğunu göstermektedir.

Ayrıca hukukun üstünlüğündeki bu gerileme, yalnızca hukuki değil ekonomik ve sosyal alanlarda da negatif etkiler yaratabilir: Yatırımcı güveni, serbest ifade ortamı ve uluslararası ilişkiler hukuku ile uyum gibi alanlar doğrudan bu endeksle ilişkilidir.

Dünya Adalet Projesi endeks sonuçlarına göre Türkiye, özellikle yargı bağımsızlığı, hükümet yetkilerinin sınırlandırılması ve temel hak ve özgürlükler alanlarında düşük bir performans sergilemektedir. Yürütme organının denetim mekanizmalarının zayıflaması, ifade ve örgütlenme özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar ile adil yargılanma hakkı konusundaki sorunlar bu gerilemenin başlıca nedenleri arasında yer almaktadır.

Hukukun üstünlüğündeki bu zayıflama yalnızca hukuki bir sorun değil; aynı zamanda demokratik işleyiş, toplumsal güven ve ekonomik istikrar açısından da ciddi sonuçlar doğurmaktadır. Endeks verileri, Türkiye’de hukukun üstünlüğünü güçlendirecek kapsamlı, kalıcı ve güven verici reformlara duyulan ihtiyacın sürdüğünü açıkça ortaya koymaktadır.

Köşenin Sözü :”Şımarmış nesilleri ancak açlık ve savaş terbiye eder.” (Alia İzzetbegoviç)

Abdulbaki Akbal